Wédhatama

Wédhatama
Karya Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunegara IV.

Pupuh Pangkur

1.
Mingkar mingkur ing angkara
Akarana karenan mardi siwi
Sinawung resmining kidung
Sinuba – sinukarta
Mrih kretarta pakartining ngèlmu luhung
Kang tumrap nèng tanah Jawa
Agama ageming aji

2.
Jinejer nèng Wédhatama
Mrih tan kemba kembenganing pambudi
Mangka nadyan tuwa pikun
Yèn tan mikani rasa
Yekti sepi asepa lir sepah samun
Samangsané pakumpulan
Gonyak-ganyuk nglilingsemi

3.
Gugu karsané priyangga
Nora nganggo paparah lamun angling
Lumuh ingaran balilu
Uger guru aleman
Nanging janma ingkang wus waspadèng semu
Sinamun ing samudana
Sasadon ingadu manis

4.
Si Pengung nora nglegéwa
Sangsayarda dènira cacariwis
Ngandhar-andhar angendhukur
Kandhane nora kaprah
Saya élok alangka longkangipun
Si Wasis waskitha ngalah
Ngalingi marang si Pingging

5.
Mangkono ngèlmu kang nyata
Sanyatané mung wèh reseping ati
Bungah ingaranan cubluk
Sukèng tyas yèn dèn-ina
Nora kaya si Punggung anggung gumunggung
Ugungan sadina-dina
Aja mangkono wong urip

6.
Uripé sapisan rusak
Nora mulur nalaré ting saluwir
Kadi to guwa kang sirung
Sinerang ing maruta
Gumarenggeng anggereng anggung gumrunggung
Pindha padhané si Mudha
Prandéné paksa kumaki

7.
Kikisané mung sapala
Palayuné ngendelken yayah wibi
Bangkit tur bangsaning luhur
Lah iya ingkang rama
Balik sira sarawungan baé durung
Mring atining tata-krama
Gon-anggon agama suci

8.
Socaning jiwangganira
Jer katara lamun pocapan pasthi
Lumuh kasor kudu unggul
Sumengah sosongaran
Yin mangkono kena ingaran katungkul
Karem ing rah kaprawiran
Nora énak iku kaki

9.
Kekerané ngèlmu karang
Kakarangan saking bangsaning gaib
Iku borèh paminipun
Tan rumasuk ing jasad
Amung anèng sajabaning daging kulup
Yen kapengkok pancabaya
Ubayane balénjani

10.
Marma ing sabisa-bisa
Babasané muriha tyas basuki
Puruitaa kang patut
Lan trap ing angganira
Ana uga angger-ugering kaprabun
Abon-aboning panembah
Kang kambah ing siyang ratri

11.
Iku kaki takokena
Marang para sarjana kang martapi
Mring tapaking tepa tulus
Kawawa nahen hawa
Wruhanira mungguh sanyataning ngèlmu
Tan mesthi nèng janma wreda
Tuwin mudha sudra kaki

12.
Sapantuk wahyuning Allah
Gya dumilah mangulah ngèlmu bangkit
Bangkit mikat reh mangukut
Kukutaning jiwangga
Yèn mangkono kena sinebut wong sepuh
Liring sepuh sepi hawa
Awas roroning atunggil

13.
Tan samar pamoring suksma
Sinuk maya winahya ing ngasepi
Sinimpen telenging kalbu
Pambukané warana
Tarlin saking liyep-layaping ngaluyup
Pindha pesating supena
Sumusup ing rasa jati

14.
Sajatiné kang mangkana
Wus kakenan nugrahaning Hyang Widhi
Bali alaming asuwung
Tan karem karaméyan
Ingkang sipat wisésa winisésa wus
Mulih mula-mulanira
Mulane wong anom sami

II. Pupuh Sinom

1.
Nulada laku utama
Tumrap ing wong tanah Jawi
Wong agung ing Ngèksiganda
Panembahan Sénapati
Kapati amarsudi
Sudaning hawa lan nepsu
Pinesu tapa brata
Tanapi ing siyang ratri
Amamangun karyènak tyasing sasama

2.
Samangsané pasamuwan
Mamangun marta martani
Sinambi ing saben mangsa
Kala-kalaning asepi
Lalana tèki-tèki
Gayuh geyonganing kayun
Kayungyun eninging tyas
Sanityasa pinrihatin
Puguh panggah cegah dhahar lawan néndra

3.
Saben méndra saking wisma
Lalana laladan sepi
Ngingsep sepuhing sopana
Mrih pana pranawèng kapti
Tis-tising tyas marsudi
Mardawaning budya tulus
Mesu rèh kasudarman
Nèng tepining jalanidhi
Sruning brata kataman wahyu dyatmika

4.
Wikan wengkoning samodra
Kèderan wus den-ideri
Kinemat kamot ing driya
Rinegem sagegem dadi
Dumadya angratoni
Nenggih Kangjeng Ratu Kidul
Dedel gayuh nggagana
Umara marek maripih
Sor prabawa lan wong agung Ngèksiganda

5.
Dahat dènira aminta
Sinupeket pangkat kanthi
Jroning alam panglimunan
Ing pasaban seben sepi
Sumanggem anyanggemi
Ing karsa kang wus tinamtu
Pamrihé mung aminta
Supangate tèki-tèki
Nora kétang teken janggut suku jaja

6.
Prajanjiné abipraya
Saturun-turune wuri
Mangkono trahing ngawirya
Yèn amasah mesu budi
Dumadya glis dumugi
Iya ing sakarsanipun
Wong Agung Ngèksiganda
Nugrahane praptèng mangkin
Trah-tumerah darahé padha wibawa

7.
Ambawani tanah Jawa
Kang padha jumeneng aji
Satriya dibya sumbaga
Tan lyan trahing Sénapati
Pan iku pantes ugi
Tinulad labetanipun
Ing sakuwasanira
Enaké lan jaman mangkin
Sayektiné tan bisa ngepleki kuna

8.
Lowung kalamun tinimbang
Ngaurip tanpa prihatin
Nanging ta ing jaman mangkya
Pra mudha kang dèn karemi
Manulad nelad nabi
Nayakèng Rat Gusti Rasul
Anggung ginawé umbak
Saben seba mampir masjid
Ngajap-ajap mujijat tibaning drajat

9.
Anggung anggubel sarèngat
Saringané tan den-wruhi
Dalil dalaning ijemak
Kiyase nora mikani
Katungkul mungkul sami
Bèngkrakan neng masjid agung
Kalamun maca kutbah
Lalagoné Dhandhang-Gendhis
Swara arum ngumandang céngkok Palaran

10.
Lamun sira paksa nulad
Tuladhaning Kangjeng Nabi
O’ nggèr kadohan panjangkah
Wateké tan betah kaki
Rèhné ta sira Jawi
Sathithik baé wus cukup
Aja guru aleman
Nelad kas ngepleki pekih
Lamun pengkuh pangangkah yekti karahmat

11.
Nanging énak ngupa-boga
Rèhne ta tinitah langip
Apa ta suwitèng nata
Tani tanapi agrami
Mangkono mungguh mami
Padune wong dahat cubluk
Durung wruh cara Arab
Jawaku baé tan ngenting
Parandéné paripeksa mulang putra

12.
Saking duk maksih taruna
Sadhéla wus anglakoni
Abérag marang agama
Maguru anggering kaji
Sawadiné tyas mami
Banget wediné ing besuk
Pranatan ngakir jaman
Tan tutug kaselak ngabdi
Nora kober sembahyang gya tinimbalan

13.
Marang ingkang asung pangan
Yèn kasuwèn dèn-dukani
Abubrah bawur tyas ingwang
Lir kiyamat saben hari
Bot Allah apa Gusti
Tambuh-tambuh solahingsun
Lawas-lawas nggraita
Rehné ta suta priyayi
Yen mamriha dadi kaum temah nistha

14.
Tuwin ketib suragama
Pan ingsun nora winaris
Angur baya ngantepana
Pranatan wajibing urip
Lampahan angluluri
Aluraning pra luluhur
Kuna-kumunanira
Kongsi tumekèng samangkin
Kikisané tan lyan amung ngupaboga

15.
Bonggan kang tan mrelokena
Mungguh ugering ngaurip
Uripé Ian tri prakara
Wirya arta tri winasis
Kalamun kongsi sepi
Saka wilangan tetelu
Telas tilasing janma
Aji godhong jati aking
Temah papa papariman ngulandara

16.
Kang wus waspada ing patrap
Mangayut ayat winasis
Wasana wosing jiwangga
Melok tanpa aling-aling
Kang ngalingi kalingling
Wenganing rasa tumlawung
Kèksi saliring jaman
Angelangut tanpa tepi
Yèku aran tapa tapaking Hyang Suksma

17.
Mangkono janma utama
Tuman tumanem ing sepi
Ing saben rikala mangsa
Masah amamasuh budi
Lahiré den tetepi
Ing rèh kasatriyanipun
Susila anorraga
Wignya mèt tyasing sasami
Yèku aran wong barèk berag agami

18.
Ing jaman mengko pan ora
Arahé para taruni
Yèn antuk tuduh kang nyata
Nora pisan dèn lakoni
Banjur jujurken kapti
Kakèkne arsa winuruk
Ngandelken gurumitra
Pandhitané praja sidik
Tur wus manggon pamucungé mring makripat
III. Pupuh Pucung

1.
Ngelmu iku
Kalakone kanthi laku
Lekase lawan kas
Tegese kas nyantosani
Setya budya pangekese dur angkara

2.
Angkara gung
Neng angga-anggung gumulung
Gogolonganira
Tri loka lekere kongsi
Yen den umbar ambabar dadi rubeda

3.
Beda lamun
Kang wus sengsem reh ngasamun
Semune ngaksama
Sesamane bangsa sisip
Sarwa sareh saking mardi martotama

4.
Taman limut
Durgameng tyas kang weh limput
Kerem ing karamat
Karana karoban ing sih
Sihing suksma ngrebda sa-ardi gengira

5.
Yeku patut
Tinulad-tulad tinurut
Sapituduhira
Aja kaya jaman mangkin
Keh pra mudha mundhi dhiri lapal makna

6.
Durung pecus
Kesusu kaselak besus,
Amaknani lapel.
Kaya sayid weton Mesir,
Pendhak – pendhak angendhak gunaning janma

7.
Kang kadyeku,
Kalebu wong ngaku-aku.
Akale alangka
Elok jaman ne den mohi,
Peksa ngangkah langkah met kawruh ing Mekah

8.
Nora weruh
Rosing rasa kang rinuruh
Lumeketing angga
Anggere padha marsudi
Kana-kene kahanane nora beda

9.
Uger lugu
Denta mrih pralebdeng kalbu
Yen kabul kabuka
Ing drajad kajating urip
Kaya kang wus winahya sekar Sri Nata

10.
Basa ngelmu
Mupakate lan panemu
Pasahe lan tapa
Yen satriya tanah Jawi
Kuna-kuna kang ginilut tri-prakara

11.
Lila lamun
Kelangan nora gegetun
Trima yen kataman
Sak serik sameng dumadi
Tri legawa nalangsa srah ing Bathara

12.
Bathara gung
Inguger ‘graning jajantung
Jenek Hyang Wisesa
Sana pasenedan suci
Nora kaya si mudha mudhar angkara

13.
Nora uwus
Karema anguwus-uwus
Uwose tan ana
Mung janjine muring-muring
Kaya buta buteng betah nganiaya

14.
Sakeh luput
Ing angga tansah linimput
Linimpet ing sabda
Narka tan ana udani
Lumuh ala ardane ginawe gada

15.
Durung punjul
Kasusu kaselak jujul
Kaseselan hawa
Cupet kapepetan pamrih
Tangeh nedya anggambuh mring Hyang Wisesa

IV. Pupuh Gambuh

1.
Samengko ingsun tutur
Sembah catur supaya lumuntur
Dhihin: raga, cipta, jiwa, rasa, kaki
Ing kono lamun tinemu
Tandha nugrahaning manon

2.
Sembah raga puniku
Pakartine wong amagang laku
Susucine asarana saking warih
Kang wus lumrah limang wektu
Waktu wataking wawaton

3.
Ing uni-uni durung
Sinarawung wulang kang sinerung
Lagi iki bangsa kas ngetokken anggit
Mintokken kawignyanipun
Sarengate elok-elok

4.
Thithik kaya santri Dul
Gajeg kaya santri brai kidul
Saurute Pacitan pinggir pasisir
Ewon wong kang padha nggugu
Anggere guru nyalemong

5.
Kasusu arsa weruh
Cahyaning Hyang kinira yen karuh
Ngarep-arep kurub arsa den kurebi
Tan wruh kang mangkono iku
Akale kaliru enggon

6.
Yen ta jaman rumuhun
Tata, titi tumrah-tumaruntun
Bangsa srengat tan winor lan laku batin
Dadi ora gawe bingung
Kang padha nembah Hyang Manon

7.
Lire sarengat iku
Kena uga ingaran laku
Dhihin ajeg, kapindhone ataberi
Pakolehe putraningsun
Nyenyeger badan mrih kaot

8.
Wong seger badanipun
Otot daging kulit balung sungsum
Trumah ing rah mamarah antenging ati
Antenging ati nunungku
Agruwat ruweting batos

9.
Mangkono mungguh ingsun
Ananging ta sarehne asnapun
Beda-beda panduk panduming dumadi
Sayektine nora jumbuh
Tekad kang padha linakon

10.
Nanging ta paksa tutur
Rehning tuwa tuwase mung catur
Mbok lumuntur lantaraning reh utami
Sing sapa temen tinemu
Nugraha geming kaprabon

11.
Samengko sembah kalbu
Yen lumintu uga dadi laku
Laku agung kang kagungan Narapati
Patitis tetesing kawruh
Meruhi marang kang momong

12.
Sucine tanpa banyu
Mung nyunyuda mring hardaning kalbu
Pambukane: tata, titi, ngati-ati
Atetep, taleten, atul
Tuladhan marang waspaos

13.
Mring jatining pandulu
Panduk ing ndon dadalan satuhu
Lamun lugu legutaning reh maligi
Lagehane tumalawung
Wenganing alam kinaot

14
Yen wis kambah kadyeku
Sarat sareh saniskareng laku
Kalakone saka eneng, ening, eling
Ilanging rasa tumlawung
Kono adile Hyang Manon

15
Gagare ngunggar kayun
Tan kayungyun mring ayuning kayun
Bangsa anggit yen ginigit nora dadi
Marma den awas, den emut
Mring pamuringing lelakon

16.
Samengko kang tinutur
Sembah katri kang sayekti katur
Mring Hyang Sukma sukmanen saari-ari
Arahen dipun kacakup
Sembah ing jiwa sutenggong

17
Sayekti luwih parlu
Ingaranan pupuntoning laku
Kalakuan kang tumrap bangsaning batin
Sucine lan awas emut
Mring alame lama amot

18.
Ruktine ngangkah ngukut
Ngiket ngruket triloka kakukut
Jagad agung ginulung lan jagad cilik
Den kandel kumandel, kulup
Mring kelaping alam kono

19.
Keleme mawa limut
Kalamatan jroning alam kanyut
Sanyatane iku kanyatan, kaki
Sajatine yen tan emut
Sayekti tan bisa awor

20.
Pamete saka luyut
Sarwa sareh saliring panganyut
Lamun yitna kayitnan kang miyatani
Tarlen mung pribadinipun
Kang katon tinonton kono

21.
Nging aywa salah surup
Kono ana sajatining urub
Yeku urub pangarep uriping budi
Sumirat-sirat narawung
Kadya kartika katonton

22.
Yeku wenganing kalbu
Kabukane kang wengku-winengku
Wewengkone wis kawengku neng sireki
Nging sira uga kawengku
Mring kang pindha kartika byor

23.
Samengko ingsun tutur
Gantya sembah ingkang kaping catur
Sembah rasa karasa rosing dumadi
Dadine wis tanpa tuduh
Mung kalawan kasing batos

24.
Kalamun durung lugu
Aja pisan wani ngaku-aku
Antuk siku kang mangkono iku kaki
Kena uga wenang muluk
Kalamun wus padha melok

25.
Meloke ujar iku
Yen wus ilang sumelanging kalbu
Amung kandel-kumandel ngandel mring takdir
Iku den awas den emut
Den memet yen arsa momot

26.
Pamoting ujar iku
Kudu santosa ing budi teguh
Sarta sabar tawakal legaweng ati
Trima lila ambek sadu
Weruh wekasing dumados

27.
Sabaran tindak-tanduk
Tumindake lan sakadaripun
Den ngaksama kasisipaning sasami
Sumimpanga ing laku dur
Ardaning budi kang ngrodon

28.
Dadya wruh: iya, dudu
Yeku minongka pandoming kalbu
Ingkang mbuka ing kijabu’llah agaib
Sesengkeran kang sinerung
Dumunung telenging batos

29.
Rasaning urip iku
Krana momor pamoring sawujud
Wujudu’llah sumrambah ngalam sakalir
Lir manis kalawan madu
Endi arane ing kono

30.
Endi manis ndi madu
Yen wis bisa nuksmeng pasang semu
Pasamuwaning Heb Ingkang Mahasuci
Kasikep ing tyas kacakup
Kasatmata lair batos

31.
Ing batin tan kaliru
Kedhap kilap liniling ing kalbu
Kang minongka colok celaking Hyang Widhi
Widadaning budi sadu
Pandak-panduking liru nggon

32.
Nggonira mamrih tulus
Kalasitaning reh kang rinuruh
Nggayanira mrih wiwal warananing gaib
Paran ta lamung tan weruh
Sasmita jatining endhog

33.
Putih lan kuningipun
Lamun arsa titah teka mangsul
Dene nora mantra-mantra yeng ing lahir
Bisaa aliru wujud
Kadadeyane ing kono

34.
Istingarah tan metu
Lawan istingarah tan lumebu
Dene ing ‘njro wekasane dadi anjawi
Rasakena kang tuwajuh
Aja konsi kabesturon

35.
Karana yen kabanjur
Kajantaka tumekeng saumur
Tanpa tuwas yen tiwasa ing dumadi
Dadi wong ina tan weruh
Dheweke den anggep dhayoh.

V. Pupuh Kinanthi

1.
Mangka kanthining tumuwuh
Salami mugn awas eling
Eling lukitaning alam
Dadi wiryanbing dumadi
Supadi nir ing sangsaya
Yeku pangreksaning urip

2.
Marma den taberi kulup
Angulah lantiping ati
Rina wengi den anedya
Pandak-panduking pambudi
mBengkas kaardaning driya
Supadya dadya utami

3.
Pangasahe sepi samun
Aywa esah ing salami
Samangsa wis kawistara
Lalandhepe mingis-mingis
Pasah wukir Reksamuka
Kekes srabedaning budi

4.
Dene awas tegesipun
Weruh warananing urip
Miwah wisesaning tunggal
Kang atunggil rina wengi
Kang mukitan ing sakarsa
Gumelar ngalam sakalir

5.
Aywa sembrana ing kalbu
Wawasen wuwusireki
Ing kono yekti karasa
Dudu ucape pribadi
Marma den sambadeng sedya
Wewesen praptaning uwis

6.
Sirnakna semanging kalbu
Den waspada ing pangeksi
Yeku dalaning kasidan
Sinuda saka sathithik
Pamothaning napsu-hawa
Linalatih mamrih titih

7.
Aywa mamatuh nalutuh
Tanpa tuwas tanpa kasil
Kasalibuk ing srabeda
Marma dipun ngati-ati
Urip keh rencananira
Sambekala den kaliling

8.
Upamane wong lumaku
Marga gawat den liwati
Lamung kurang ing pangarah
Sayekti karendhet ing ri
Apese kasandhung padhas
Babak-bundhas anemahi

9.
Lumrah bae yen kadyeku
Atatamba yen wis bucik
Duwea kawruh sabodhang
Yen tan nartani ing kapti
Dadi kawruhe kinarya
Ngupaya kasil lan melik

10.
Meloke yen arsa muluk
Muluk ujare lir wali
Wola-wali nora nyata
Anggepe pandhita luwih
Kaluwihane tan ana
Kabeh tandha-tandha sepi

11.
Kawruhe mung ana wuwus
Wuwuse gumaib-gaib
Kasliring thithik tan kena
Mancereng alise gathik
Apa pandhita antiga
Kang mangkono iku kaki

12.
Mangka ta kang aran laku
Lakune ngelmu sejati
Tan dahwen pati openan
Tan panasten nora jail
Tan njurungi ing kaardan
Amung eneng mamrih ening

13
Kaunang ing budi luhur
Bangkit ajur ajer kaki
Yen mangkono bakal cikal
Thukul wijining utami
Nadyang bener kawruhira
Yen ana kang nyulayani

14.
Tur kang nyulayani iku
Wus wruh yen kawruhe nempil
Nanging laire angalah
Katingala angemori
Mung ngenaki tyasing liyan
Aywa esak, aywa serik.

15.
Yen ilapating wahyu
Yen yuwana ing salami
Marga wimbubing nugraha
Saking Heb Kang Mahasuci
Cinancang pucuking cipta
Nora ucul-ucul kaki

16.
Mangkono ingkang tinamtu
Tanpa nugrahaning Widhi
Marma ta kulup den bisa
Mbusuki ujaring janmi
Pakoleh lair batine
Iyeku budi premati

17.
Pantes tinulad tinurut
Laladane mrih utami
Utama kembanging mulya
Kamulyaning jiwa dhiri
Ora yen ta ngeplekana
Lir leluhur nguni-uni

18.
Ananing ta kudu-kudu
Sakadarira pribadi
Aywa tinggal tutuladhan
Lamun tan mangkono kaki
Yekti tuna ing tumitah
Poma kestokena kaki.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s